Հի Հռոմ, էջ63-66-պատմել/

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Ծերակույտ — Տոհմերի ավագներից կազմված խորհուրդ։
Պատրիկ — Տոհմային ավագանու ներկայացուցիչ։
Պլեբեյ — Վաղ Հռոմում քաղաքացիական իրավունքներից զուրկ բնակչությունը։
Մագիստրատուրա — Գործադիր իշխանության մարմինների ամբողջությունը։
Լատիններ, սաբիններ, Էտրուսկներ — Հին Իտալիայի ցեղեր։
Կոնսուլ — Պետական բարձրագույն գործադիր պաշտոնյա։
Ժողովրդական տրիբուն — Պլեբեյների կողմից ընտրվող անձ, որը կարող էր
արգելափակել ցանկացած օրենքի նախագիծ։
Դիկտատոր — Սենատի կողմից արտակարգ իրավիճակներում ժամանակավորապես նշանակվող և անսահմանափակ իշխանությամբ օժտված անձ։
Իմպերատոր — Պատերազմում հաղթած զորավարին ժամանակավորապես
տրվող պատվատիտղոս։
Դոմինատ — Դիոկղետիանոս կայսեր ստեղծած միանձնյա կառավարման համակարգը։
Պրովինցիա — Նահանգ։
Գլադիատորներ — Հանդիսականների առջև նրանց զվարճանքի համար միմյանց դեմ մարտնչող ստրուկներ։ Բառացի նշանակում է «սուսերակիր»։
Հաղթակամար — Նշանավոր իրադարձության պատվին կառուցված կամարակապ դարպաս։
ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ
Պրինցիպատ — Հռոմի պատմության Վաղ կայսրության շրջանի անվանումը։
Ապենինյան թերակղզի — Թերակղզի Եվրոպայի հարավում։
Հռոմուլոս — Ըստ ավանդության՝ Հռոմի առաջին արքան։
Կարթագեն — Հնագույն քաղաք Հյուսիսային Աֆրիկայում։
Հաննիբալ — Կարթագենի նշանավոր զորավար։
Հուլիոս Կեսար — Հռոմի ամենաազդեցիկ քաղաքական գործիչներից
(Ք. ա. 100–44 թթ.)։
Օկտավիանոս — Հուլիոս Կեսարի քրոջ թոռը, գահակալել է Ք. ա. 27 – Ք. հ. 14 թթ.։
Դիոկղետիանոս — գահակալել է 284–305 թթ.։
Կոստանդիանոս Մեծ — գահակալել է 306–337 թթ.։
Կոլիզեում — Հռոմի ամենամեծ ամֆիթատրոնը։

Գրավոր պատասխանել

Նկարագրի՛ր Ապենինյան թերակղզու աշխարհագրական դիրքը և բնակլիմայական պայմանները:
Ապենինյան թերակղզին գտնվում է Եվրոպայի հարավում, Միջերկրական ծովի կենտրոնում։
Որտե՞ղ և ե՞րբ է հիմնվել Հռոմ քաղաքը և ո՞ր ցեղի
կողմից։
Հռոմ քաղաքը հիմնվել է Իտալիայի կենտրոնական մասում՝ Տիբեր գետի ափին, ըստ ավանդության՝ Ք. ա. 753 թվականին։ Այն հիմնվել է լատինների (Լատիններ) կողմից։
Ըստ ավանդության՝ ո՞վ և ե՞րբ է հիմնադրել այն։
Ըստ ավանդության՝ Հռոմը հիմնադրել է Հռոմուլոսը Ք. ա. 753 թվականին։

Ի՞նչ ցեղեր էին ապրում Ապենինյան թերակղզում։
Ապենինյան թերակղզում ապրում էին լատիններ, սաբիններ, էտրուսկներ և այլ ցեղեր
Ներկայացրո՛ւ ժողովրդական ժողովի դերը հռոմեացիների կյանքում:
Ժողովրդական ժողովը (Կոմիցիա) Հռոմեական հանրապետության բարձրագույն իշխանության մարմինն էր, որին մասնակցում էին բոլոր քաղաքացիները։
Ի՞նչ էր սենատը:
Հռոմեական հանրապետության գերագույն խորհրդակցական և քաղաքական մարմինն էր:
Ովքե՞ր էին պատրիկները և պլեբեյները:
Պատրիկներ՝
Հռոմի բնիկ, հարուստ և ազնվական տոհմային ավագանու ներկայացուցիչներն էին
Պլեյբեներ՝
Վաղ Հռոմում քաղաքացիական իրավունքներից զուրկ բնակչությունն էին
Ո՞ր իրավունքներից չէին օգտվում պլեբեյները:
Վաղ շրջանում պլեբեյները չէին կարող ընտրվել որպես մագիստրատներ , ինչպես նաև չունեին իրավունք՝ ամուսնանալու պատրիկների հետ։

Ի՞նչ էր մագիստրատուրան։ Ո՞վ էր դիկտատորը։
Գործադիր իշխանության մարմինների ամբողջությունը:
Սենատի կողմից արտակարգ իրավիճակներում ժամանակավորապես (առավելագույնը 6 ամիս) նշանակվող և անսահմանափակ իշխանությամբ օժտված անձ։

Քո կարծիքով ո՞րն էր Հռոմի և Կարթագենի բախման գլխավոր
պատճառը:
Հռոմի և Կարթագենի Պունիկյան պատերազմներ բախման գլխավոր պատճառը Միջերկրական ծովում, հատկապես Սիցիլիայի վրա, և ընդհանրապես Արևմտյան Միջերկրականում տնտեսական և քաղաքական գերիշխանության համար պայքարն էր։
Ո՞վ էր կարթագենցիների նշանավոր առաջնորդը:

Ի՞նչ երկրներ է նվաճել Հռոմը Ք. ա. III–I դարերում։ Գտի՛ր այդ երկրները
Այս ժամանակահատվածում Հռոմը նվաճել է Իտալիայի ամբողջ թերակղզին, Կարթագենը (Հյուսիսային Աֆրիկայում), Իսպանիայի զգալի մասը, Մակեդոնիան, Հունաստանը, Փոքր Ասիայի մի մասը, Սիրիան, Հրեաստանը և այլ տարածքներ։
քարտեզի վրա։
Այսօր ի՞նչ պետություններ կան այդ տարածքներում
Իտալիա, Թունիս, Իսպանիա, Պորտուգալիա, Հունաստան, Մակեդոնիա, Թուրքիա (մասամբ), Սիրիա, Իսրայել և այլն։

Առաջադրանք 2

Հռոմեական կայսրության առաջացումն ու հզորացումը/էջ 66-72-ը պատմել/

Գրավոր պատասխանել

Ովքե՞ր էին փորձում Հռոմում հաստատել սեփական
գերիշխանությունը:
Հանրապետության անկման շրջանում (Ք. ա. II-I դդ.) սեփական գերիշխանությունը փորձում էին հաստատել ազդեցիկ զորավարներն ու քաղաքական գործիչները:
Ե՞րբ է ստեղծվել առաջին եռապետությունը Հռոմում: Ովքե՞ր ձևավորեցին այն:
Առաջին եռապետությունը ստեղծվել է մոտ Ք. ա. 60 թվականին։ Այն ձևավորեցին Հուլիոս Կեսարը, Գնեոս Պոմպեոսը և Մարկոս Կրասոսը։

Կեսարը ե՞րբ զավթեց իշխանությունը Հռոմում։
Կեսարը իշխանությունը զավթեց մոտ Ք. ա. 49 թվականին (Քաղաքացիական պատերազմ սկսելով Պոմպեոսի դեմ) և մինչև իր սպանությունը (Ք. ա. 44 թ.) եղավ Հռոմի միակ կառավարիչը (դիկտատոր)։
Քո կարծիքով ինչո՞ւ Կեսարին սպանեցին։
Կեսարին սպանեցին այն պատճառով, որ նա զավթել էր միանձնյա և անսահմանափակ իշխանություն;
Ե՞րբ է ձևավորվել երկրորդ եռապետությունը։
Երկրորդ եռապետությունը ձևավորվել է Ք. ա. 43 թվականին։
Ո՞վ էր Օկտավիանոսը։ Ի՞նչ է նշանակում Օգոստոս։
Օկտավիանոսը Հուլիոս Կեսարի քրոջ թոռն էր և նրա որդեգիրը։ Նա դարձավ Հռոմի առաջին կայսրը։Օգոստոս տիտղոսը նշանակում է «սրբազան», «վսեմաշուք»։ Այն Ք. ա. 27 թ. շնորհվեց Օկտավիանոսին Սենատի կողմից և դարձավ կայսրերի տիտղոս։
Ի՞նչ փոփոխություններ կատարեց Օգոստոսը կառավարման համակարգում։
գոստոսը ֆորմալ առումով պահպանեց Հանրապետության մարմինները (Սենատ, մագիստրատուրաներ), սակայն իրական իշխանությունը կենտրոնացրեց իր ձեռքում՝ միավորելով տարբեր հանրապետական պաշտոններ:
Ինչպե՞ս է կոչվում Օգոստոսի հաստատած կառավարման համակարգը:
Այն կոչվում է Պրինցիպատ :
Ի՞նչ է նշանակում պրովինցիա։
Պրովինցիա նշանակում է նահանգ։
Ի՞նչ քաղաքականություն էին վարում հռոմեացիները պրովինցիաներում։
Հռոմեացիները պրովինցիաներում վարում էին շահագործողական քաղաքականություն. գանձվում էին ծանր հարկեր, կառավարիչները հաճախակի չարաշահումներ էին անում։
Ներկայացրո՛ւ այդ քաղաքականության արդյունքները:
Մի կողմից՝ Հռոմի հարստացումը և հզորացումը, իսկ մյուս կողմից՝ պրովինցիաների տնտեսական թուլացումը և ժամանակ առ ժամանակ բռնկվող ապստամբությունները։

Ովքե՞ր էին ստրուկները:
Ստրուկները մարդիկ էին, որոնք զուրկ էին որևէ իրավունքից և համարվում էին իրենց տիրոջ սեփականություն:
Քո կարծիքով ինչո՞ւ հատկապես հույն ստրուկներ էին գնում
հարուստ հռոմեացիները։
Հույն ստրուկներն էին գնում, քանի որ Հունաստանը բարձր մշակույթի, գիտության, կրթության կենտրոն էր։
Ովքե՞ր էին գլադիատորները։
Գլադիատորները հիմնականում ստրուկներ էին, որոնք մարզվում էին և հանդիսատեսների առջև մարտնչում էին միմյանց կամ գազանների դեմ:
Ո՞վ էր Դիոկղետիանոսը: Կառավարման մեջ ի՞նչ նորություն մտցրեց նա:
Հռոմեական կայսրության կայսրն էր։ Նա մտցրեց միանձնյա կառավարման համակարգը՝ Դոմինատը:
Ի՞նչ տարբերություն կա պրինցիպատի և դոմինատի միջև։
Հռոմեական կայսրության կայսրն էր։ Նա մտցրեց միանձնյա կառավարման համակարգը՝ Դոմինատը
Ո՞ւմ օրոք և ե՞րբ փոխվեց կայսրության մայրաքաղաքը: Քարտեզի վրա
Պրինցիպատը (Օգոստոսի հաստատած) ֆորմալ առումով պահպանում էր հանրապետական մարմինները և կայսրը հանդես էր գալիս որպես «առաջին քաղաքացի
գտի՛ր այն։
Ինչո՞ւ տրոհվեց Հռոմեական կայսրությունը: Քանի՞ մասի բաժանվեց այն:

Կայսրությունը տրոհվեց մեծ չափերի, ներքին ճգնաժամերի (տնտեսական, քաղաքական), բարձր հարկերի, և գերմանական ցեղերի (բարբարոսների) մշտական հարձակումների պատճառով։
Ե՞րբ է անկում ապրել Արևմտահռոմեական կայսրությունը։
Արևմտահռոմեական կայսրությունը անկում է ապրել 476 թվականին։

Ո՞ր մշակույթն է հատկապես ազդել հռոմեականի վրա։
Հատկապես ազդել է հունական մշակույթը:
Ներկայացրրո՛ւ հռոմեական դիցարանը:

Հռոմեական Անուն	Հունական Համարժեք	Գործառույթը/Տիրույթը
Յուպիտեր	Զևս	Գերագույն աստված, երկնքի, ամպրոպի և լույսի տիրակալ
Յունոնա	Հերա	Գերագույն աստվածուհի, Յուպիտերի կինը, ամուսնության և ընտանիքի հովանավոր
Նեպտուն	Պոսեյդոն	Ծովերի, երկրաշարժերի և ձիերի աստված
Վեստա	Հեստիա	Կրակի և օջախի աստվածուհի
Մարս	Արես	Պատերազմի աստված
Վեներա	Աֆրոդիտե	Սիրո, գեղեցկության և պտղաբերության աստվածուհի
Ապոլլոն	Ապոլլոն	Արևի, լույսի, երաժշտության, պոեզիայի և բժշկության աստված
Դիանա	Արտեմիս	Լուսնի, որսորդության և բնության աստվածուհի
Միներվա	Աթենաս	Իմաստության, արհեստների և արդար պատերազմի աստվածուհի
Ցերերա	Դեմետրա	Հողագործության և բերրիության աստվածուհի
Մերկուրի	Հերմես	Աստվածների սուրհանդակ, առևտրի և ճանապարհորդների հովանավոր
Վուլկանոս	Հեփեստոս	Հրդեհի և դարբնության աստված
Պլուտոն	Հադես	Ստորգետնյա թագավորության (Մեռյալների աշխարհի) տիրակալ

Ե՞րբ է առաջացել քրիստոնեությունը:
Քրիստոնեությունը առաջացել է Ք.ա. I դարում, Հռոմեական կայսրության արևելյան նահանգներում՝ Հրեաստանում։
Ո՞ր թվականին կայսրության տարածքում քրիստոնեությունը ճանաչվեց այլ կրոններին հավասար:
Քրիստոնեությունը ճանաչվեց այլ կրոններին հավասար 313 թվականին՝ Միլանի էդիկտով:
Վերհիշե՛ք, թե որ երկրում է քրիստոնեությունը
աշխարհում առաջինը հռչակվել պետական կրոն:
Քրիստոնեությունը աշխարհում առաջինը պետական կրոն է հռչակվել Մեծ Հայքում՝ 301 թվականին։
Ո՞ր խոշոր քաղաքներում են ստեղծվել եպիսկոպոսություններ։
Խոշոր եպիսկոպոսություններ (հետագայում պատրիարքություններ կամ պապական աթոռներ) ստեղծվել են կայսրության ամենամեծ և կարևորագույն քաղաքներում, ինչպիսիք ենՀռոմը, Անտիոքը, Երուսաղեմը, Ալեքսանդրիան և ավելի ուշ Նոյեմբերի 28-դեկտեմբերի3-ը, առաջադրանք, 7-րդ դաս. Կոստանդնուպոլիսը։